Nalewka z jarzębiny ma słodki smak z charakterystyczną goryczką, którą warto zachować w gotowym trunku. Owoce najpierw przemrażamy i podpiekamy, a następnie zalewamy spirytusem i wódką. Syrop cukrowy dodajemy w osobnym etapie, po sześciu tygodniach maceracji.
Przygotowanie jarzębinówki wymaga czasu: od zamrożenia owoców do pierwszej degustacji mija około 5 miesięcy. Większość tego okresu to jednak mrożenie, maceracja i dojrzewanie, które nie wymagają codziennej pracy.
Przepis na nalewkę z jarzębiny
Składniki
- 1 kg dojrzałych owoców jarzębiny – waga po oberwaniu z gałązek i przebraniu, przed mrożeniem i pieczeniem
- 500 ml wódki 40%
- 500 ml spirytusu nalewkowego 70%
- 450 g białego cukru
- 600 ml wody
Przybory
- słój o pojemności około 3 l
- drugie zamykane naczynie na zlany alkohol
- blacha do pieczenia
- sito i lejek
- papierowe filtry lub gęsta gaza
- butelki do przechowywania nalewki
Jak zrobić nalewkę z jarzębiny?
Przygotuj jarzębinę
Oberwij owoce z gałązek, dokładnie je przebierz i wyrzuć wszystkie nadpsute, uszkodzone albo niedojrzałe sztuki. Umyj jarzębinę pod zimną wodą i dobrze ją osusz. Przełóż owoce do pojemnika albo woreczka i włóż do zamrażarki na około tydzień. Do nalewki używamy całych owoców – nie trzeba ich rozgniatać ani rozdrabniać.
Przemroź jarzębinę
Przełóż owoce do pojemnika lub woreczka i włóż do zamrażarki na około 7 dni. Po tym czasie rozmroź je powoli w lodówce.
Podpiecz owoce
Rozmrożoną jarzębinę rozłóż pojedynczą warstwą na blasze. Piecz w piekarniku nagrzanym do 180°C przez około 15–20 minut. Owoce powinny zacząć puszczać sok i lekko się pomarszczyć, ale nie mogą się przypalić. Po wyjęciu z piekarnika pozostaw je do całkowitego wystudzenia. Nie rozgniataj pestek.
Zalej jarzębinę alkoholem
Wystudzone owoce przełóż do czystego słoja. W osobnym naczyniu połącz 500 ml wódki 40% i 500 ml spirytusu 70%. Wymieszaj oba alkohole i odstaw na chwilę. Następnie przelej alkohol do słoja, zamknij i odstaw na 6 tygodni w ciemne miejsce o stabilnej temperaturze. Od czasu do czasu delikatnie porusz słojem.
Zlej pierwszy nalew
Po 6 tygodniach przecedź zawartość słoja przez sito. Alkohol przelej do osobnego, szczelnie zamykanego naczynia i odstaw. Owoców nie wyciskaj ani nie rozcieraj na pulpę.
Przygotuj syrop cukrowy
Do garnka wlej 600 ml wody i wsyp 450 g cukru. Podgrzewaj, mieszając, aż cukier całkowicie się rozpuści. Syrop nie wymaga długiego gotowania. Zdejmij go z ognia i pozostaw do całkowitego wystudzenia.
Zalej owoce syropem
Zimny syrop wlej do słoja z jarzębiną pozostałą po pierwszym nalewie. Zamknij naczynie i wstaw do lodówki na około 7 dni. W tym czasie syrop przejmie część smaku owoców oraz alkoholu, który pozostał w ich miąższu.
Połącz oba płyny
Po tygodniu przecedź syrop z jarzębiny. Owoce pozostaw na sicie, aby płyn swobodnie ściekł, ale nie wyciskaj ich mocno. Syrop połącz z alkoholem zlanym wcześniej po sześciotygodniowej maceracji.
Odstaw nalewkę przed filtrowaniem
Wymieszany płyn pozostaw na około 2 dni. W tym czasie część drobnego osadu opadnie na dno. Jeśli osad jest wyraźny, najpierw ostrożnie zlej nalewkę znad niego.
Przefiltruj jarzębinówkę
Nalewkę przepuść przez papierowy filtr lub kilka warstw gęstej gazy. W razie potrzeby filtrowanie można powtórzyć. Nie należy oczekiwać, że jednorazowe filtrowanie zawsze zapewni trwałą, całkowitą klarowność – po pewnym czasie na dnie butelki może ponownie pojawić się niewielki osad.
Pozostaw do dojrzewania
Przefiltrowaną nalewkę rozlej do czystych butelek, szczelnie zamknij i odstaw w ciemne miejsce na minimum 3 miesiące. Po około 6 miesiącach dojrzewania smak staje się bardziej ułożony, dlatego część nalewki warto pozostawić do późniejszego porównania.
Jak przygotować jarzębinę do nalewki?
Do przepisu wybieraj dojrzałe owoce jarzębu pospolitego (Sorbus aucuparia). Nie należy rozpoznawać rośliny wyłącznie po czerwonym kolorze owoców. Jeśli nie masz pewności co do gatunku, nie wykorzystuj zebranych owoców do przygotowania nalewki.
Nie trzeba czekać, aż jarzębinę na drzewie zetnie pierwszy przymrozek. Dojrzałe owoce można zebrać wcześniej i przemrozić w domowej zamrażarce. Dzięki temu nie trzeba pozostawiać ich na drzewie do momentu, gdy zaczną mięknąć lub się psuć.
W tym przepisie po tygodniowym mrożeniu jarzębinę rozmrażamy i pieczemy przez 15–20 minut w 180°C. Mrożenie wpływa na strukturę owoców, a późniejsza obróbka cieplna pomaga złagodzić ich surowy, intensywnie gorzki charakter. Nie obiecujemy jednak nalewki całkowicie pozbawionej goryczy – lekko gorzki smak jest typową cechą jarzębiny.
Wskazówki kuchenne
- Nie dodawaj 600 ml wody do alkoholu na początku. Cała woda z przepisu jest przeznaczona do przygotowania syropu cukrowego w drugim etapie.
- Nie rozgniataj jarzębiny przed maceracją. Owoce pozostawiamy w całości i nie miażdżymy znajdujących się w nich nasion.
- Nie zalewaj gorących owoców alkoholem. Po pieczeniu jarzębina musi całkowicie wystygnąć.
- Syrop również musi być zimny. Przed zalaniem nim owoców pozostaw go do całkowitego wystudzenia.
- Nie wyciskaj mocno owoców. Rozcieranie jarzębiny utrudnia późniejsze klarowanie i zwiększa ilość drobnego osadu.
- Daj nalewce czas. Po trzech miesiącach dojrzewania można rozpocząć degustację, ale kolejne miesiące zwykle łagodzą i porządkują smak.
Czym zastąpić składniki?
Czy można użyć spirytusu 95–96%?
Tak, ale nie należy zastępować spirytusu 70% taką samą ilością spirytusu 95–96%. Mocniejszy alkohol trzeba wcześniej rozcieńczyć. Aby otrzymać w przybliżeniu 500 ml alkoholu o mocy 70%, można połączyć około 365 ml spirytusu 96% z około 135 ml wody. Dopiero tak przygotowany alkohol wykorzystaj razem z 500 ml wódki.
Nalewka z jarzębiny na wódce
Jarzębinówkę można przygotować wyłącznie na wódce, ale wymaga to zmiany całych proporcji przepisu. Nie warto po prostu zastępować 500 ml spirytusu kolejną porcją wódki i jednocześnie pozostawiać 600 ml wody do syropu, ponieważ gotowy trunek będzie znacznie słabszy. Wariant na samej wódce najlepiej traktować jako osobną recepturę.
Nalewka z jarzębiny z miodem
Część cukru można zastąpić miodem, pamiętając, że zmieni on nie tylko słodycz, ale także aromat i charakter nalewki. Miodu nie traktowałbym jako automatycznego zamiennika cukru w proporcji 1:1 – ilość najlepiej dopasować do smaku przygotowywanego wariantu.
Czy można użyć suszonej jarzębiny?
Suszona jarzębina ma inną zawartość wody i znacznie bardziej skoncentrowany smak, dlatego nie należy zastępować nią świeżych owoców kilogram za kilogram. Przepis powyżej został przygotowany dla świeżej, następnie przemrożonej i podpieczonej jarzębiny.
Jarzębinówka a jarzębiak – czy to ten sam trunek?
Nazwy jarzębinówka i jarzębiak bywają używane w odniesieniu do alkoholi przygotowywanych z owoców jarzębiny, ale nie oznaczają jednej ściśle określonej receptury. Przykładem jest tradycyjny lubuski Jarzębiak, którego sposób przygotowania obejmuje m.in. nalewy z suszonych owoców oraz destylat winny.
Nasz przepis jest domową nalewką ze świeżej jarzębiny na spirytusie i wódce. Nie jest recepturą tradycyjnego lubuskiego Jarzębiaka.
Najczęściej zadawane pytania
- Jaką jarzębinę wybrać do nalewki?
- Przepis dotyczy dojrzałych owoców jarzębu pospolitego (Sorbus aucuparia). Zbieraj wyłącznie prawidłowo rozpoznane, zdrowe owoce, najlepiej z dala od ruchliwych dróg i innych źródeł zanieczyszczeń.
- Czy trzeba czekać na pierwsze przymrozki?
- Nie. Dojrzałe owoce można zebrać wcześniej i przemrozić przez około 7 dni w domowej zamrażarce. Dzięki temu termin zbioru nie zależy od pogody.
- Czy jarzębinę trzeba sparzyć wrzątkiem?
- Nie w tym przepisie. Po przemrożeniu i rozmrożeniu owoce pieczemy przez około 15–20 minut w temperaturze 180°C. Nie dokładamy do tej metody dodatkowego sparzania.
- Czy nalewka z jarzębiny powinna być gorzka?
- Lekka, charakterystyczna gorycz jest naturalną częścią smaku jarzębiny. W tej recepturze równoważy ją syrop przygotowany z 450 g cukru i 600 ml wody. Nie należy oczekiwać trunku całkowicie pozbawionego gorzkich nut.
- Czy można użyć spirytusu 95–96% zamiast 70%?
- Tak, ale najpierw trzeba go rozcieńczyć. Nie zastępuj 500 ml spirytusu 70% taką samą ilością spirytusu 95–96%, ponieważ zmieni to moc nastawu i proporcje całej receptury.
- Czy nalewkę z jarzębiny można zrobić tylko na wódce?
- Można, ale wymaga to ponownego dobrania ilości alkoholu oraz wody używanej do syropu. Zastąpienie spirytusu wódką bez innych zmian mocno obniży moc gotowej nalewki.
- Ile nalewki wychodzi z 1 kg jarzębiny?
- Z podanych proporcji można otrzymać orientacyjnie około 1,8–2 l nalewki. Dokładna ilość zależy od soczystości owoców oraz od tego, ile płynu pozostanie w jarzębinie i na filtrach.
- Jak długo powinna dojrzewać nalewka z jarzębiny?
- Po przefiltrowaniu warto pozostawić ją na minimum 3 miesiące. Można przechowywać ją znacznie dłużej i porównać smak po około 6 miesiącach dojrzewania. Niewielki osad pojawiający się w tym czasie można usunąć przez ponowne zlanie nalewki i filtrowanie.
